تبلیغات
انجمن علمی بانكداران - آینده صنعت بانکداری و آینده بانک ها
آینده صنعت بانکداری و آینده بانک ها |

ه واحدهای تحقیقی بانکها اخیراً تحقیقات متعددی در ارتباط با صنایع گوناگون مورد نظر بانک را به انجام رسانیده اند. این همه در حالی است که بانک تنها با اعطای تسهیلات ریسک های نسبتا کوچکی در ارتباط با ایشان را پذیرا می گردد. اما در ارتباط با اصلی ترین فعالیت بانکها که فعالیت بانکداری میباشد کار مدونی به انجام نرسیده است. لذا پیشنهاد می گردد آینده صنعت بانکداری بعنوان یک برنامه تحقیقی در دستورکار قرار گرفته و شرایطی را که بانک ها در آینده مبتلابه آن خواهد بود مورد پیش بینی قرار گیرد.

بدیهی است هرگونه برنامه ریزی استراتژیک و تدوین نقشه راه برای آینده صنعت بانکداری و حتی تدوین برنامه های عملیاتی واحدهای بانک نیازمند شناخت دقیق از صنعت بانکداری است. نه تنها مدیران ارشد بانک بلکه حتی کارشناسان رده پایین بانک مانند یک نویسنده نرم افزار در اداره فن آوری اطلاعات و یا تهیه کننده دستورالعمل در اداره برنامه ریزی اعتباری و حقوقی و...  و یا طراح مباحث و نیازهای آموزشی در اداره کل آموزش بدون شناخت از نقشه آینده صنعت بانکداری و در کنار آن نقشه راه بانک ها در آینده نمیتواند نیازهای بلندمدت بانک را مورد عنایت  قرار داده و برنامه های خودرا با نگاه به آینده به پیش ببرد. نه هدفی برای مقدمه چینی می باشد و نه نیازی به این که درباره صنعت بانکداری تکرار مکررات گردیده و مطالب غیر ضروری گفته شود. بلکه به نظر می رسد که آینده صنعت بانکداری دارای خصوصیات ویژه ای خواهد بود که هنوز ضرورت برخورد با این خصوصیات نه در بین اقتصاددانان ایرانی  احساس گردیده است و نه حتی بانکهای ایران به ضرورت این خصوصیات واقف گردیده اند.  جدا از شرایطی که به لحاظ وضعیت داخلی کشور بر بانکداری مستولی خواهد شد(مانند برنامه هدفمند کردن یارانه ها) برخی از شرایط نیز هستند که در سطح صنعت بانکداری اتفاق می افتند که تا کنون مغفول مانده است. باید بدانیم این خصوصیات و ویژگیها چیست! و چگونه اتفاق می افتد؟ برای اتفاق افتادن چه مقدماتی لازم دارد! و بعد از حادث شدن چه تاثیری بر این صنعت می گذارد؟ کدام فرایندها را حذف کرده ! و کدام فرایندها را دچار تغییر و تحول می کند؟ همه این سئوالات دارای جواب قاطع نیستند. و هرچند که نمیتوان آن را کشید لاجرم باید قدری چشید.

و اینک در ادامه به برخی از این خصوصیات اشاره ای  میشود.

خصوصیات بانکداری نوین :

به نظر می رسد که آینده صنعت بانکداری دارای 4 خصوصیت ویژه ذیل خواهد بود که هنوز ضرورت برخورد با این 4 مورد نه در بین اقتصاددانان ایرانی  احساس گردیده است و نه حتی بانکهای ایران به ضرورت این خصوصیات واقف گردیده اند. بدواً مقدمه ای بر این 4 ویژگی آورده خواهد شد.

قبل از ورود به این مبحث باید گفت که تمامی این خصوصیات  بر یکدیگر تاثیرات متقابلی دارند که درک الزامات و نتایج هریک بدون بررسی و درک آثار و الزامات دیگری امکانپذیر نخواهد بود. لذا در انتهای بررسی تک تک این موارد لازم است مراتب موضوع مجدداً از دیدگاههای جدیدتری موضوع مورد بررسی قرار گرفته و استراتژیهای لازم از نو تدوین گردد.

1.       استفاده از بسترهای الکترونیکی

اولین و بارزترین خصیصه (ویزگی) بانکداری نوین یا بانکداری آینده استفاده از تکنولوژی کامپیوتر و فن آوری اطلاعات است که شاید بتوان گفت تنها موردی است که همه مدیران اقتصادی و سیاسی ایران به آن اذعان نموده اند و اگر مسائل مرتبط با تحریم ایران توسط کشورهای غربی نبود وضعیت بخش سخت افزاری بانکها میتوانست از این هم بهتر باشد. اما در بعد نرم افزاری هرچند این بخش هم مشمول تحریمها می باشد و با این که بخاطر عدم وجود قانون کپی رایت نیاز همه سازمانها به انواع نرم افزار به راحتی در بازارهای مربوطه  پاسخ داده می شود اما با توجه به ویژگیهای خاص بانکداری اسلامی تامین نرم افزار از بازارهای غربی تقریبا غیر ممکن می باشد زیرا سبک بانکداری ربوی با بانکداری اسلامی خصوصا با الگوهای ایرانی تفاوتهای چشمگیری دارد.همچنین شکوفایی نرم افزاری در بین متخصصین ای تی ایرانی هم آنچنان نبوده است که بتوانند نرم افزارهای مورد نیاز را با سرعت و دقت کافی تامین نمایند.

به هر تقدیر ورود کامپیوتر به عرصه فعالیتهای بشری بسیاری از ناممکن ها را ممکن نموده است. سازمانهای شبکه ای و networkهای  پیچیده و یا برنامه های erp که تمامی  منابع قابل برنامه ریزی یک سازمان را تحت کنترل ، اداره و مونیتورینگ کامل مدیریت قرار می دهند تنها با استفاده از پیشرفتهای تکنولوزیک فعلی ممکن گردیده است. در غیر این صورت اداره بانکهایی با هزاران شعبه کاری بس شگفت و عملیاتی سترگ بود که انحرافات بیشماری را نیز به عملیات بانکها تحمیل می نمود اما امروزه ارائه خدمات متنوع سریع و کم هزینه با استفاده ازفن آوری اطلاعات و  بسترهای تکنولوژیک فراهم گردیده است.

در ادامه ی حضور فن آوری اطلاعات در داخل هر بانک و در غیاب ادغام و ترکیب بانکها با یکدیگر  نیاز جدیدی خلق شد بنام ((کمک گرفتن از صنایع ارتباطی برای مرتبط نمودن دیتابیسهای بانکهای مختلف و نهادهای مرتبط  با ایشان )) لذا استفاده از بسترهای اینترنتی و ارتباطی در دستور کار قرار گرفت. بر همین اساس است که شرکتهای مخابراتی و نیز شرکتهای خدمات پرداخت برای ایجاد شبکه هایی مانند شتاب بروز و حضوری پررنگ یافته اند، حضوری که هنوز به مرحله کمال و نهایت خود نرسیده است.

در زمان بانکداری سنتی نیز پای سازمانهای ارتباطی به بانکها گشود شد اما در حد استفاده های جزئی بود مانند خدمات تلکس و... اما  نمونه بارز همکاری های گسترده تنها همکاری پست با بانکها بوده است و نمونه بارز آن نیز  پست بانک ژاپن بود که با حمایت دولت آن کشور توانست در برخی سالها عنوان بزرگترین بانک دنیا را نیز از آن خود نماید.  اما این تجربه نسبتاً موفق نتوانست در دیگر نقاط دنیا همانند ژاپن توفیق یابد . طبیعتاً این تجربه نیز در حال حاضر به منتهای خود رسیده است و با خصوصی سازی آن شرکت معزم موضوع در حال به فراموشی سپرده شدن  است.  اگرچه پست بانک در سنوات اخیر در ایران تشکیل گردید تا به این گونه امور بپردازد اما دیگر کمی دیر شده است و ایجاد این بانک مانند راه اندازی خط تولید تلویزیون سیاه و سفید در عصر تلویزیونهای دیجیتال و ال سی دی میباشد.

 با ورود دنیا به عصر ارتباطات حتی اگر ادعا نشود اینترنت و غولهای ارائه خدمات الکترونیکی جایگزین شرکتهای بزرگ پستی شده اند می توان ادعا کرد که به رغیبی قدرتمندتر برای پست نامه ها بدل شده اند که حیات شرکتهای پستی را مانند روزنامه های کاغذی با خطر مواجه نموده اند. از دیگر سوی با جایگزینی پول الکترونیکی بجای پول کاغذی  نیاز به انتقال فیزیکی پول حذف شده و نهادهای الکترونیکی نه فقط به عنوان یک کمک در کنار بانکداری  بلکه بعنوان یک الزام برای بانکداری وارد  این صنعت  گردیده اند.  بطور مثال و بعنوان یک تهدید می توان مشاهده نمود که شرکتهای مخابراتی  که در ابتدا بعنوان یک تسهیلگر امور وارد این صنعت شده بودند اما اکنون ارائه دهندگان خدمات موبایل پای خودرا در کفش صنعت بانکداری نموده و حتی بدون حضور بانکها مبادرت به ایفای نقش در قامت یک رقیب تمام و کمال در ارائه برخی خدمات بانکداری خرد مینمایند.

2.     تنوع در خدمات بانکداری

ویژگی دوم نیز تنوع در ارائه خدمات بانکی می باشد که غریب به 2دهه است بانکهای روز دنیا به سوی آن حرکت نموده اند  . در برهه ای از زمان حتی تفکیکهایی هم که در خدمات بانکها به وجود آمده بود . مانند این که بانکها به تجاری و سرمایه گذاری تفکیک گردیدند و یا برخی بانکها تنها به ارائه وامهای خرد می پرداختند و برخی از آن دوری می جستند . اما در ادامه انفکاک بوجود آمده در این زمینه نیز دوباره از بین رفته است. در حالی که در دنیا بانکها مدعی هستند تنها خدمتی را که ارائه نمی نمایند خدمات بانکداری است اما دولت مردان ایرانی بارها به بانک تذکراتی را داده اند که بانک تنها باید کار بانکداری خودرا به انجام برساند و در سایر حوزه ها دخالت نکند. در حوزه قانونی نیز موانع مشابهی وجود دارند و هنوز با حضور دو نهاد نظارتی بیمه مرکزی و بانک مرکزی دخالت هریک در حوزه عملیات دیگری منع گردیده است. با این وصف بعید است اینگونه دیگاهها بتواند تداومی بیش از این داشته باشد. و در آینده نه چندان دور حضور این دسته از بانکها که از تمام ظرفیتهای خود بهره برداری می نمایند برای خودشان فرصت و برای رقبایشان تهدید محسوب میگردد. نمونه بارز این دسته از بانکها بانک بیمه ها هستند که در تمامی دنیا با توجه به مشابهت خدمات این دو با یکدیگر ترکیب گردیده اند و غولهای بزرگی به نام بانک بیمه ها متولد گردیده اند. گاهی مشابهت محصولات بیمه ای با محصولات بانکی به حدی است که تنها اختلاف یک نام باعث تمایز آنها از یکدیگر می گردد با این حال بانکها به سبب موقعیت ممتازی که نسبت به شرکتهای بیمه دارند از محصولات و برندهای معتبرتری برخوردار هستند . یکی از این امتیازات گستردگی شبکه شعب است . در جایی که بیمه ها تمامی عملیالت خودرا با تخصیص کارمزد 10 تا 25% از طریق نمایندگیهای خود به انجام میرسانند بانکها مستقیماً دست به احداث شعبی میزنند که قادر به انجام تمامی عملیات بانکداری باشند. لذا  در حالی که فروش محصولات بیمه ای با اعطای کارمزد ثابت به نمایندگان انجام می پذیرد  شبکه گسترده بانکها نه تنها سپرده های سرمایه گذاری مشابه با بیمه های عمر را به راحتی به فروش میرسانند بلکه حتی درصورت فراهم شدن برخی شرایط میتواند بسیاری از محصولات استاندارد شده و غیر تخصصی بیمه ای را هم بدون کمک  گرفتن از بیمه گران حرفه ای به فروش برساند. اما بانک پیشرو بانکی است که در گامهای متعددی این دسته محصولات مشابه را شناسایی نموده و اقدام به فروش آنها بنماید. در ابتدا این اتفاق با فروش محصولات مشابه  تحت برندهای بانکی خواهد افتاد. در گام بعدی بانکها میتوانند بسیاری از محصولات بیمه ای را که استانداردسازی شده اند به راحتی به فروش برسانند همانگونه که اکنون  بانک ها در سایت خود اقدام به فروش کارت شارز اپراتورهای تلفن همراه میکند فروش برخی از انواع بیمه نامه نیز در سایت بانک امکانپذیر است.

همچنین بانک بورسها که به عملیات تسهیل گری مبادله سهام شرکتهای سهامی عام (قابل معامله در بازار فرابورسoct ) میپردازند نیز از دیگر نهادهایی هستند که در جهان به وجود آمده و ادامه حیات می دهند اما در ایران به سبب قانونی به نام قانون  اوراق بهادار مصوب سال آذرماه 1384  بازار فرابورس  بازاری انحصاری تشخیص داده شد که دخالت هرنهادی را در آن منع می نماید. البته از هم اکنون این مقاومت در هم شکسته است و مدیران این بازار مدعی هستند که فرابورس بازاری متفاوت با بازارهای otc بوده و بازاری تحت نظارت می باشد با کارکردهای بورس. بازار قانونمند شده موصوف که در حال حاضر تحت نظارت کامل بوده و  خرید و فروش سهام در آن از معافیتهای مالیاتی برخوردار هستند دیگر یک بازار فرابورسی نیست و میتوان برآن نام بازار بورس دوم را نهاد ،بنا بر این سد مورد نظر خواهد شکست اما تا آن زمان باید هربانک به نوشتن مشق مورد نظر خود بپردازد تا در آن زمان امادگی لازم برای ورود به عرصه بانکداری مرتبطز با بورس را داشته باشد. حتی در حال حاضر نیز به نظر نمی رسد هیچ مرجعی بتواند مانع از آن بشود که هر بانکی (اگر نمیتواند به مبادله سهام شرکتهای پذیرفته شده در بازارهای بورس و فرابورس بپردازد) حداقل معامله سهام متعلق به شرکتهای وابسته به خود را در شعبه هایش تسهیل نماید و ....

شایان ذکر است که مدیران بازار فرابورس از قصد خود مبنی بر انجام پذیره نویسی اولیه  سهام شرکتهای سهامی که تا کنون در بانکها انجام می پذیرفته پرده برداری نموده اند اما با تمام این اوصاف  بعید است که شبکه  غیر منسجم و کم وسعت کارگزاریهای بورس اوراق بهادار بتوانند بدون استعانت از شبکه گسترده بانکی حتی با کوچکترین بانکهای فعال درکشور رقابت نمایند. لذا حتی در بدترین سناریوها نیز شبکه شعب هر بانکی در صورت ارائه همکاری تمام و کمال با شرکت کارکزاری خود بانک در زمینه خرید و فروش سهام بورسی برای مشتریان ارزنده همان نیز از تمرینهایی است که بانک را در راه رسیدن به آینده کمک خواهد نمود. تا در آینده نزدیک شرایط را برای فعالیتهای گسترده تر دیگر در بازارهای مالی فراهم نمایند.

3.    ادغام و گسترش شبکه

اما ویژگی سوم (که در شرایط خاصی  قبل از خصوصی سازی بانکهای ملت و تجارت و صادرات زمزمه های آن به گوش همگان رسید) ادغام و کسترش بانکها می باشد. در آن مقطع نیز با این موارد به شدت مخالفت شد اما مخالفین فراموش کرده اند که دنیا نه تنها به سمت پولهای واحد و مشترک منطقه ای مانند یورو پیش میرود بلکه برخی گمانه زنی ها از پولهای جهانی نیز سخنها گفته شده است که همه این فرایند گلوبالیزیشن پولی، در میانه راه نیازمند ترکیب و ادغام بانکها می باشد. از طرف دیگر بانکداری نوین با دیگر خصوصیاتی که آمده است و در پی می آید نیلزمند شبکه گسترده ای است که صرفه جوییهای ناشی از نقیاس را به همراه خود بیاورد.بطور مثال تهیه نرم افزارجامع  و یا طراحی و عرضه محصول غیربانکی نوینی که برای بهره دهی به 10.000 مشتری نیازمند است برای بانکی با 4.000 شعبه به مراتب آسانتر است تا برای بانکی با 400 شعبه ، یا این که در اوایل انقلاب اسلامی ایران توسط بانک ملت  تجربه گردیده. بانکی که از ادغام 10 بانک خصوصی تشکیل گردیده  که تجربه ارزشمندی را در این زمینه داشته است. دو خصوصیت قبلی در این رابطه به شدت موثر می باشند به نحوی که خصوصیت اول یعنی تحولات تکنولوژیک یاری رسان  ادغامهاو تشکیل غولهای بزرگ خواهد بود و خصوصیت دوم یعنی تنوع در خدمات بانکی این ادغامها را الزامی خواهد نمود.

در 21 اردیبهشت 1389 نیز آقای بهمنی رئیس کل بانک مرکزی اعلام نمود که بانکهای کوچک باید یا افزایش سرمایه دهند و یا این که به ادغام با دیگر بانکهای کشور تن بدهند و اگرچه امروز یک الزام قانونی از سوی بانک مرکزی به این شکل ابلاغ گردیده است اما بسیار زود است که این موضوع یک ناگزیر برای چنین فرایندی باشد. شاید همین امروز هم اگر مدیریت برای این فرایند راهبردو استراتژی لازم را داشته باشد بتواند به سرعت برای ادغام این دسته از بانکها که دارای سرمایه کمی هستند اعلام آمادگی نموده و خودرا در قامت یک بانک پیشرو مطرح نماید. و یا با استقبال جدی و داوطلبانه از بانکهای خارجی که برای حضور در ایران برنامه دارند طرح و برنامه ارائه نماید. و....

4.    مسئولیتهای اجتماعی

با توجه به این که فصل مشترک تمامی موسسات و سازمانها اعم از اقتصادی و یا غیر اقتصادی امور مالیه می باشد و بدون جریان نقدینگی ومنابع مالی (پول) ادامه حیات هیچ سازمانی  عملی نخواهد بود و این منابع نیز از طریق نهادهای مالی خصوصاً بانکها گردش می یابند. لذا بانکها نقشی بینابینی را در ارتباط بین سازمانها ایفا می نمایند. در این فرایند که از زمان خلق پول و نهادهای مالی آغاز گردیده و با بانکداری الکترونیک وارد مراتحل متفاوت و جدیدی گردیده و خواهد گردید در آینده موسسات مالی بعنوان نهادهایی مطرح خواهند بود که نقش سوداوری در آنها کمتر از نقشهای اجتماعی و تسهیلگری خواهد بود. بدیهی است  محور شدن  "رعایت مسئولیتهای اجتماعی" ریشه در قدرت بی بدیل بانکها در تمامی نهادهای اجتماعی دارد.

در حالی که بحرانهای اقتصادی عمیق چندسال اخیر در سطح جهانی ناشی از عدم تعهد بانکهای امریکایی به مسئولیت خود در قبال اقتصاد جهان بوده است و تعداد بسیار زیادی از کوچکترها را به مرز ورشکستگی و ادغام با سایر بانکها کشاند اما برخی از تحلیلگران این بحران را یک بحران خودخواسته تلقی کرده اند که در نهایت منجر به تعادل در اقتصاد به شدت نامتوازن و بازگشت حجم بالایی از نقدینگی منتشره توسط فدرال رزرو به داخل امریکا گردید. گاهی مسئولیت اجتماعی بعنوان یک الزام است مانند الزام بانکها توسط بانک مرکزی به اعطای تسهیلات در بخشهای خاص که دارای امتیاز اشتغالزایی بیشتر می باشد اما گاه ممکن است که بانک با شناخت کامل و از روی اختیار حوزه هایی  از اقتصاد را برای فعالیت انتخاب نمایدکه علیرغم اشتغالزایی  و تاثیرات مثبت در اقتصاد از سودآوری کمتری برای بانک برخوردار است . اینگونه تصمیمات نه فقط با آرزوی وفادار سازی مشتری اتخاذ می گردد بلکه مدیران بانکها به این نتیجه رسیده اند که اینگونه سیاستها در میان مدت نیز تاثیر بسیار مثبتی را بر  زمینه های فعالیت بانک  خواهد داشت.  شاید اغراق نباشد اگر ادعا شود که بانکها وارثان اقتصاد کشورها هستند.


نوشته شده توسط arman در سه شنبه 9 آذر 1389 و ساعت 08:53 ب.ظ
نوشته های پیشین
+ آیا بانک مرکزی نظارتی بر بانکها دارد+ آیا ((ما)) میتواند بیمه ملت ایران باشد+ افزایش سرمایه بانکها+ ویژگی اعضای کمیته انضباطی تهران + آینده صنعت بانکداری و آینده بانک ها + استخدام و اخلاق حرفه ای + کمک به مردم پاکستان یا دور ریختن پول+ بانکداران موفق در آینده چگونه اند؟+ جایزه یا جهیزیه+ در بانکداری چه خبرها که نمی شنوی+ استاندارساز ی فرایند اعطای تسهیلات+ مقررات بیشتر برای بانک های بریتانیایی+ درحوزه سیاستهای پولی دولت چه كسی حرف اول + بخیلها به‌جای «كلیدر» دولت‌آبادی «دن آرام» شلوخوف را می‌خوانند. + چشم انداز 15 ساله

صفحات: